Vluchtelingen

Gedurende de hele geschiedenis zijn mensen vervolgd en gedwongen hun huizen te verlaten. Verdreven van hun huizen zochten ze onderdak en bescherming in andere landen. De eerste verwijzingen naar vluchtelingen vinden we al in geschriften van zo’n 3.500 jaar geleden bij de Hittieten, Babyloniërs, Assyriërs en Egyptenaren.

Terminologie

Iemand wordt volgens het Verdrag van 1951 betreffende de status van vluchtelingen als vluchteling beschouwd als “hij of zij uit gegronde vrees voor vervolging wegens zijn ras, godsdienst, nationaliteit, het behoren tot een bepaalde sociale groep of zijn politieke overtuiging, zich bevindt buiten het land waarvan hij de nationaliteit bezit, en die bescherming van dat land niet kan of, uit hoofde van bovenbedoelde vrees, niet wil inroepen”.

Een asielzoeker is iemand die is aangekomen in een land en bescherming heeft gevraagd bij de bevoegde autoriteiten. Bij een asielzoeker is in tegenstelling tot een vluchteling echter nog niet bepaald of de persoon internationale bescherming nodig heeft. Als de aanvraag wordt goedgekeurd, wordt de persoon de vluchtelingenstatus of subsidiaire bescherming verleend en krijgt hij of zij recht op verblijf in het land.

Ontheemden ontvluchten hun huizen om dezelfde redenen als vluchtelingen, maar blijven binnen hun eigen land en zouden door hun eigen land beschermd moeten zijn, hoewel dit in praktijk vaak niet het geval is.

 

Vluchtelingen

Het beeld dat de wereld gewoonlijk associeert met vluchtelingen zijn beige tentenrijen die zich eindeloos uitstrekken in een geïmproviseerd, ongebreideld uitdeinend noodkamp. In werkelijkheid wordt slechts één derde van de vluchtelingen in de wereld opgevangen in kampen. De meeste vluchtelingen trekken regelmatig van stad naar stad. Ruim de helft van de vluchtelingen leeft vandaag in de steden, terwijl anderen op het platteland wonen, buiten de tentenkampen.

In tegenstelling tot een gesloten kamp bieden de steden meer mogelijkheden om in alle anonimiteit inkomsten te verwerven en een betere toekomst op te bouwen. In de steden zijn er echter ook gevaren: de vluchtelingen krijgen er geen officiële identiteitspapieren, ze worden er uitgebuit, gearresteerd of vastgehouden, of moeten met de arme lokale bevolking concurreren voor werk, vaak onderbetaald.

 

Internationale gemeenschap

Sinds de 20ste eeuw en meer bepaald WOII kwam de vluchtelingenkwestie onder de aandacht van de internationale gemeenschap, die het als zijn plicht begon te beschouwen deze mensen te beschermen. Vluchtelingen kunnen immers niet rekenen op de bescherming van hun eigen staat – het is daarentegen vaak hun eigen overheid die hen dreigt te vervolgen. Als andere landen deze vluchtelingen niet opvangen en beschermen, of hen geen hulp bieden wanneer ze zich op hun grondgebied bevinden, worden de vluchtelingen veroordeeld tot een leven waarbij hun fundamentele rechten, hun veiligheid en in sommige gevallen zelfs hun leven in gevaar zijn. Om deze mensen toch enige bescherming en steun te bieden, werd het Hoog Commissariaat voor de Vluchtelingen van de Verenigde Naties (UNHCR) op 14 december 1950 in het leven geroepen. UNHCR maakt deel uit van de verenigde naties en hoewel de organisatie oorspronkelijk een mandaat van slechts drie jaar kreeg, werd dit in 2003 verlengd voor onbepaalde duur. Ondertussen vierde de organisatie reeds haar 60ste verjaardag.

 

Wat doet UNHCR?

Mensen die op de vlucht slaan voor oorlog of vervolging zijn vaak bijzonder kwetsbaar. De bescherming van 59.5 miljoen ontwortelden en staatlozen is een van de belangrijkste opdrachten van UNHCR. De organisatie ziet er op toe dat de rechten van vluchtelingen gerespecteerd worden. Dit doet ze op verschillende manieren:

Een eerste aspect van die hulp bestaat uit noodhulp. Enerzijds zijn er de polyvalente teams van UNHCR die in noodsituaties meteen inzetbaar zijn. Deze teams kunnen direct naar alle hoeken van de wereld gestuurd worden en beschikken over een centrale voorraad non-foodartikelen om de eerste nood te lenigen. Anderzijds probeert UNHCR ook in andere situaties vluchtelingen de levensnoodzakelijke bijstand te verlenen. Deze bestaat uit drinkwater, sanitair, medische verzorging, evenals een onderkomen en andere hulpgoederen zoals dekens, slaapmatten, jerrycans, huishoudelijke artikelen en soms ook voedingsmiddelen. Daarnaast helpt de organisatie bij de registratie van vluchtelingen, asielaanvragen, het verstrekken van onderwijs en psychologische bijstand en andere hulp.

Ten tweede ziet UNHCR toe op de naleving van de fundamentele mensenrechten van ontwortelden in het land van asiel of het land waar ze verblijven, zodat vluchtelingen niet tegen hun wil worden teruggestuurd naar een land waar ze het slachtoffer kunnen worden van vervolging. Hierbij werkt UNHCR samen met regeringen overal ter wereld om deze te helpen op een juiste en efficiënte manier met de vluchtelingenproblematiek om te gaan.

Meisjes uit Somali in het vluchteling kamp Dadaab te Kenya dat wordt ondersteund door het UNHCR

Tenslotte helpt UNHCR de vluchtelingen door op langere termijn een duurzame oplossing te vinden voor hun schrijnende situatie. Een eerste optie daarbij is vrijwillige repatriëring naar hun land van herkomst. De grootste wens van vele miljoenen vluchtelingen wereldwijd is dat ze op een dag naar huis kunnen terugkeren. UNHCR probeert dan ook in de eerste plaats de voorwaarden te bevorderen die een vrijwillige repatriëring mogelijk maken, erop toe te zien dat de keuze vrijwillig en bewust gebeurt en de nodige steun voor de terugkeerders te verwerven. In de praktijk organiseert UNHCR onder meer verkenningsbezoeken voor de vluchtelingen, maakt ze het laatste nieuws over hun land en thuisregio kenbaar en draagt ze bij aan de teruggave van woning en eigendommen. Tot slot verleent de organisatie vluchtelingen ook bij hun terugkeer juridische bijstand. 

Een tweede duurzame oplossing is inburging in het land van asiel. Voor sommige vluchtelingen is het immers onmogelijk om terug te keren naar hun land van oorsprong, hetzij door eindeloze conflicten, hetzij omdat ze vrezen voor vervolging. In zo’n situatie kan het vinden van een thuis in het asielland en inschakeling in de lokale gemeenschap een duurzame uitweg bieden voor hun uitzichtloze situatie.

Tot slot kan een vluchteling hervestigd worden in een derde land. Als een vluchteling niet naar zijn of haar land van oorsprong kan terugkeren, maar tegelijk in gevaarlijke omstandigheden leeft in het opvangland of specifieke noden heeft waaraan het opvangland niet kan voldoen, helpt UNHCR hen zich te hervestigen in een derde land. Het hervestigingsland biedt juridische en fysieke bescherming aan vluchtelingen. Het verleent hen toegang tot dezelfde burgerlijke, politieke, economische, sociale en culturele rechten als zijn eigen staatsburgers. Slechts een handvol landen neemt echter deel aan de hervestigingsprogramma’s van UNHCR.

 

Partners

UNHCR heeft als taak de wereldwijd bijna 60 miljoen ontheemden te helpen en beschermen. Daarmee is UNCHR een van de grootste humanitaire organisaties ter wereld. Er wordt dan ook nauw samengewerkt met een groot aantal nationale (Fedasil, het Rode Kruis, Vluchtelingenwerk Vlaanderen) en internationale partners (de Europese Unie, andere VN-instanties). Daarnaast biedt UNHCR ook operationele hulp aan deze partners en steunt hun projecten.

Hoewel de bescherming van vluchtelingen en ontheemden behoort tot het mandaat van UNHCR, is er een afzonderlijke VN-instelling verantwoordelijk voor de Palestijnse vluchtelingen, die vaak al tientallen jaren op de vlucht zijn. UNRWA (United Nations Relief and Works Agency for Palestinian Refugees in the Near East ) staat de bij benadering vijf miljoen geregistreerde Palestijnse vluchtelingen bij en beschermt hen. Daarnaast zijn er nog andere VN-instellingen die samenwerken met UNHCR en mee instaan voor de zorg voor de vluchtelingen. 

  • FAO: Food and Agriculture Organization of the United Nations
  • UNDP: United Nations Development Programme
  • UNICEF: United Nations Children’s Fund
  • OCHA: Office for the Coordination of Humanitarian Affairs
  • WFP: World Food Programme
  • WHO: World Health Organization
  • OHCHR: Office of the High Commissioner for Human Rights

Met dank aan:

Hanne Lauwers

Office of the UN High Commissioner in Brussels

United Nations High Commissioner for Refugees

Rue van Eyck straat 11b

1050 Brussels, Belgium

Email: Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.

www.unhcr.be

Ontwikkelingsdoelen Lager onderwijs – Wereldoriëntatie

Sociaal-culturele verschijnselen

De leerlingen

4.7*       kunnen er in hun omgang met leeftijdgenoten op discrete wijze rekening mee houden dat niet alle kinderen in hetzelfde type gezin wonen als zijzelf.

4.8          kunnen illustreren dat verschillende sociale en culturele groepen verschillende waarden en normen bezitten.

 

Politieke en juridische verschijnselen

De leerlingen

4.13       kunnen het belang illustreren van de fundamentele Rechten van de Mens en de Rechten van het Kind. Ze zien daarbij in dat de rechten en plichten complementair zijn.

4.15       kunnen illustreren op welke wijze internationale organisaties ernaar streven om het welzijn en/of de vrede in de wereld te bevorderen.

 

Ruimtelijke ordening/bepaaldheid

De leerlingen

6.9          kunnen aspecten van het dagelijks leven in een land van een ander cultuurgebied vergelijken met het eigen leven.

 

VOET Secundair onderwijs

 

Context 5: Politiek-juridische samenleving

 

3             tonen het belang en dynamisch karakter aan van mensen- en kinderrechten;

4             zetten zich actief en opbouwend in voor de eigen rechten en die van anderen;

5             tonen aan dat het samenleven in een democratische rechtsstaat gebaseerd is op rechten en plichten die gelden voor burgers, organisaties en overheid;

6             erkennen de rol van controle en evenwicht tussen de wetgevende, uitvoerende en rechterlijke macht in ons democratisch bestel;

9             toetsen het samenleven in ons democratisch bestel aan het samenleven onder andere regeringsvormen;

12           tonen het belang aan van internationale organisaties en instellingen;

13           geven voorbeelden die duidelijk maken hoe de mondialisering voordelen, problemen en conflicten inhoudt.

 

Context 7: Socioculturele samenleving

2             gaan constructief om met verschillen tussen mensen en levensopvattingen;

3             illustreren het belang van sociale samenhang en solidariteit;

4             trekken lessen uit historische en actuele voorbeelden van onverdraagzaamheid, racisme en xenofobie;

5             geven voorbeelden van de potentieel constructieve en destructieve rol van conflicten.

 

Relevante links naar de VN

www.unhcr.be

www.unhcr.org

 

Vluchtelingenorganisaties in België

UNHCR : www.unhcr.be

Vluchtelingenwerk Vlaanderen: www.vluchtelingenwerk.be

Rode Kruis-Vlaanderen: www.rodekruis.be

Caritas International: www.caritas-int.be

International Organization for Migration : belgium.iom.int

 

Videomateriaal